Yabancı Plakalı Araçta Önemli Değişiklik: Artık Kimler Kullanabilir, Kimler Kullanamaz?
Gurbetçileri yakından ilgilendiren bir güncelleme geldi. Ticaret Bakanlığı, yabancı plakalı araçların kullanımına ilişkin resmi metni güncelleyerek uzun süredir tartışılan konuya açıklık getirdi. Yeni düzenlemeye göre, araç sahibi (izin hak sahibi) araçta bulunduğu sürece, yurt dışında yerleşik arkadaş, kardeş, kuzen gibi kişiler de yabancı plakalı aracı kullanabilecek. Ancak Türkiye'de yerleşik kişiler için değişen bir şey yok.
Ne değişti?
Bugüne kadar yaygın uygulama, yabancı plakalı bir aracı yalnızca izin hak sahibinin ve onun yurt dışında yerleşik eşi, anne-babası ile çocuklarının kullanabileceği yönündeydi. "Araç sahibi yanında olsa bile başkası kullanamaz" anlayışı, çok sayıda gurbetçinin ceza yemesine yol açmıştı.
Ticaret Bakanlığı, resmi Sıkça Sorulan Sorular metnine eklediği yeni bir ifadeyle bu konuya netlik kazandırdı. Eklenen hükme göre: "İzin hak sahibi araç içinde bulunması halinde, ikamet yeri Türkiye Gümrük Bölgesi dışında bulunan kişilerce taşıtın kullanılması mümkündür."
Yani araç sahibi araçta olduğu sürece, yurt dışında yerleşik olmak kaydıyla aile dışından kişiler de (arkadaş, kardeş, kuzen vb.) direksiyona geçebilecek.
Önce şu kavramı hatırlayalım: "İzin hak sahibi" kim?
İzin hak sahibi, aracın Türkiye'ye girişte üzerine kaydedildiği, yani pasaportuna taşıt işlenen kişidir. Aracın ruhsat sahibi kim olursa olsun, Türkiye içinde "gerçek sahip" gibi işlem gören kişi budur. Aşağıdaki kuralların tamamı bu kişiye göre belirlenir.
Artık kimler kullanabilir?
Yeni düzenlemeyle birlikte aracı kullanabilecek kişiler şöyle:
- İzin hak sahibi — her zaman.
- İzin hak sahibi Türkiye'deyse (araçta olması şart değil): onun yurt dışında yerleşik eşi, üst soyu (anne, baba, dede, nine) ve alt soyu (çocuk, torun) aracı kullanabilir.
- İzin hak sahibi araçtaysa: yurt dışında yerleşik herhangi bir kişi — arkadaş, kardeş, kuzen, uzak akraba dahil — aracı kullanabilir. (İşte yeni olan bu.)
Bu yeni hakkın iki şartı var ve ikisi birlikte sağlanmalı:
- Direksiyona geçecek kişi yurt dışında yerleşik olmalı (son 1 yılda en az 185 gün yurt dışında bulunmuş olmalı).
- İzin hak sahibi araçta bulunmalı (ön ya da arka koltuk fark etmez).
Kimler HÂLÂ kullanamaz?
Değişiklik, herkese kapıyı açmıyor. Şu kişiler, izin hak sahibi araçta olsa bile aracı kullanamaz:
- Türkiye'de yerleşik olan hiç kimse. Bu, Türkiye'de yaşayan arkadaş ve akrabaların yanı sıra, Türkiye'de yaşayan eş, anne-baba ve çocukları da kapsıyor. Akrabalık bağı tek başına yetmiyor; kişinin yurt dışında yerleşik olması şart.
- Yalnızca acil bir durumun varlığı halinde ve bu durum süresince, araç sahibi de araçta olmak kaydıyla, Türkiye'de yerleşik bir kişinin aracı kullanmasına ceza uygulanmıyor. Bu, çok istisnai bir haldir.
Ayrıca şu iki kural aynen devam ediyor:
- İzin hak sahibi yurt dışına çıktığında (Türkiye'de değilse), Türkiye'de kalan araç park halinde bırakılmak zorunda; eş, anne-baba ve çocuklar dahil hiç kimse kullanamaz.
- Vekâletname, izin hak sahibi dışındaki kişilere tek başına kullanma hakkı vermiyor; belirleyici olan yurt dışında yerleşiklik ve araç sahibinin araçta bulunmasıdır.
Belgeleri yanınızda bulundurun
Yeni düzenlemeden yararlanacak kişilerin, bir yol denetiminde yurt dışında yerleşik olduklarını belgeleyebilmesi gerekiyor. Bu nedenle pasaport (giriş-çıkış kayıtlarıyla), oturum izni/ikamet kartı ve kimlik gibi belgelerin; aile bireyleri için ayrıca yakınlığı gösteren vukuatlı nüfus kayıt örneğinin yanda bulundurulması önemli. Denetimde bu durumu belgeleyemeyenlerin araçları trafikten men edilebiliyor.
Ceza kuralı yerinde duruyor
Kurallara aykırı kullanım — örneğin Türkiye'de yerleşik birinin aracı kullanması ya da izin hak sahibi yurt dışındayken aracın kullanılması — tespit edildiğinde, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 238. maddesi uyarınca hem araç sahibine hem de kullanan kişiye ayrı ayrı para cezası uygulanıyor ve araç yurt dışı ediliyor. Yani "kural gevşedi" diye her duruma güvenmek yanlış olur.
Özetle
Bu güncelleme, Türkiye'de yaşayanlara yeni bir hak vermiyor. Getirdiği tek yenilik şu: Araç sahibi araçta bulunduğu sürece, yurt dışında yerleşik kişiler — aile üyesi olmasalar bile — yabancı plakalı aracı kullanabilecek. Böylece özellikle uzun yol yorgunluğunda, araçta bulunan yurt dışında yerleşik bir yakının ya da arkadaşın güvenle direksiyonu devralması mümkün hale geldi. Buna da şükür.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı resmi "Sıkça Sorulan Sorular – Yolcu Beraberi Taşıtlar" metni (güncel). Uygulamada tereddüt halinde en yakın gümrük idaresinden teyit alınması önerilir.
